219 Milyon Yıldız Haritalandı

219 Milyon Yıldız Haritalandı
 

Gökbilimciler, Kanarya Adaları’ndaki 2.5 metre çaplı Newton Teleskobu’ nu kullanarak insan gözüyle görülebilen sınırdan 1 milyon kere daha sönük olan yıldızların haritasını oluşturdu. Bu yeni katalog türünün en büyük kataloğu oldu.Yeni haritalama tekniği sayesinde Samanyolu Galaksisi'nin disk bölgesindeki yıldız yoğunluğu ve dağılımı hakkında bilgi sahibi olacağız.
Eski insanlarla başlayan gökyüzünü haritalama işlemleri yaklaşık 30.000 yıl öncesine kadar dayanır. O tarihlerde en parlak ve belirgin yıldız desenlerinin mağara duvarlarına çizildiğini biliyoruz. Yıllar boyunca teknolojik gelişmeler sayesinde teleskoplar ve uyduların devreye girmesiyle değişik amaçlı yıldız haritaları ve katalogları geliştirildi. Son yıldız haritası ve katalog da gökadamızın kuzey kısmı için yapıldı ve bu haritada 219 milyon yıldız kullanıldı. 
(Bu çalışma, bilimsel astronomi çalışmaların yayımlandığı “Monthly Notices of the Royal Astronomical Society” dergisinin 15 Eylül 2014 tarihli sayısında yer almıştır.)

 

 

Gözlenebilir Evrenin Boyutunun 93 Milyar Işık Yılı Olduğunu Biliyor Musunuz?

 

Bu da nereden çıktı demeyin, rakam doğru. Son zamanlarda gökbilimciler yarışta en uzak gökadayı gözleme konusunda: Bir grup çıkıyor 11 milyar IY uzaklıktakini gözledim derken diğer bir grup çıkıyor 12 milyar IY uzaklıktakini gözledim diyor. Fakat gözlediğimiz en uzak ışık Kozmik Arkaplan Işıması (KAI). Büyük patlamadan sadece 380 000 yıl sonra bir parçacığın ışıması. Peki şimdi o parçacık bize ne kadar uzaklıkta? Konuya geleceğim ama unutmayın 15-16 milyar IY uzaklıkta bir cisim gözleyemeyiz çünkü o ışığı yayınlayan cisim büyük patlamadan önce varolmuş olur ki bu da saçma bir durum.

Bize KAI’nı gönderen parçacık 13.7 milyar IY uzaklıkta olduğuna göre en basit şekli ile gözlenebilir küre şeklindeki evrenin çapı 27.4 milyar IY olmalı. İşi biraz daha ileri götürelim, evren her an her dakika genişliyor. İki gökada düşünelim aralarındaki uzaklık 1 milyar IY olsun. Birinin saldığı ışık ikinciye geldiğinde aralarındaki uzaklığın yine 1 Milyar yıl olabilmesi için evrenin durağan olması gerekir. Evren genişlediği için ışık diğer cisme geldiğinden aralarındaki uzaklık 1 milyar IY’dan çok daha fazla olacaktır.

Bunu bir örnekle anlatalım. Şişen bir balonun üzerinde duran Ahmet ve Mehmet'in aralarındaki uzaklık 2 m olsun. Ahmet Mehmet’e doğru saniyede 2 m hızla yürüsün, Mehmet’in sabit durduğunu varsayalım. Bu esnada balon şişmeye devam ediyor, varsayalım ki yüzeyde bu şişmenin sonucu hız saniyede yarım metre. Ahmet Mehmete doğru yürürken Mehmet sabit durduğu halde yarım metre uzaklaşacak, yani bir saniye sonra Ahmet Mehmet’i yakalayamayacak. Bir saniye sonra Mehmet, Ahmet’in ilk durduğu yerden 1 m daha uzakta olacak. O nedenle yarım saniyeden biraz daha fazla yürümesi gerekecek. Neden biraz daha fazla, çünkü o bir saniye içinde Mehmet yarım metre daha uzaklaşacak. Ahmet, Mehmet’i yakaladığında geri dönüp yürümeye başladığı noktaya baktığında 3.5 metreden biraz uzak olduğunu görecek.

Şimdi biraz açıklandı mı KAI 13.7 milyar yıl önce bize ışığını gönderdi ama bu ışık tam 13.7 milyar yılda bize geldi. O ışığı saçan parçacık şu anda nerede dersek, rakamlar bize onun 46.5 milyar IY uzaklıkta olduğunu gösteriyor. O zaman küre şeklindeki evrenin açpı 93 milyar IY oluyor. Eğer Hubble yasasını biliyorsanız bu rakamı siz de çıkarabilirsiniz.

 

Hubble sabitinin değeri 71 km/sn/Mpc. 1 Mpc=3.26 milyon IY. Bu sabit bize şunu gösterir; bizden 3.26 milyon IY uzaklıktaki bir gökada bizden saniyede 71 km hızla uzaklaşmakta. Bizden 3.26 milyar IY uzaklıktaki bir gökada ise 1000 kez daha hızlı yani saniyede 71 000 km hızla uzaklaşacak. Bizden 13.7 milyar IY uzaklıkta yani o KAI yapan parçacık bizden ne kadar hızla uzaklaştığını bulabilirsiniz.




Sancaktepe Bilim Merkezi, Sancaktepe Belediyesi'nin kurumudur.Düzenlediğimiz tüm etkinlikler ücretsizdir.

Web Design